اصول حسابداری چیست؟ معرفی اصول مهم حسابداری با مثال

حسابداری فقط ثبت دریافت ها و پرداخت ها نیست. هر معامله باید در زمان مناسب، با مبلغ درست و همراه با اطلاعات لازم ثبت شود. برای مثال، دریافت پول همیشه به معنای درآمد نیست و قیمت خرید یک دارایی نیز همیشه همان مبلغی نیست که در گزارش های مالی نمایش داده می شود. اصول حسابداری چارچوبی برای تصمیم گیری درباره چنین مواردی فراهم می کنند. در ادامه، با مهم ترین اصول حسابداری، کاربرد آن ها و چند مثال ساده آشنا می شوید.

اصول حسابداری چیست؟

اصول حسابداری راهنمای حسابداران برای ثبت و گزارش معاملات مالی هستند. این اصول کمک می کنند اطلاعات مالی شرکت ها منظم تر و قابل اعتمادتر باشند.

فرض کنید یک فروشگاه کالایی را به صورت نسیه می فروشد. حسابدار باید بداند:

• فروش در چه تاریخی ثبت شود؟
• مبلغ فروش چه زمانی درآمد محسوب شود؟
• هزینه خرید کالای فروخته شده در چه دوره ای ثبت شود؟
• آیا اطلاعات دیگری باید در گزارش های مالی ارائه شود؟

اصول حسابداری مسیر کلی انجام این کار را مشخص می کنند. جزئیات هر موضوع نیز در استاندارد های حسابداری توضیح داده می شود.

مهم ترین اصول حسابداری کدام اند؟

چهار مورد زیر به عنوان اصول مهم حسابداری معرفی می شوند:

اصل حسابداری

توضیح ساده

مثال

اصل بهای تمام شده	دارایی بر اساس هزینه خرید و آماده سازی ثبت می شود.	ثبت دستگاه بر اساس قیمت خرید، حمل و نصب
اصل شناسایی درآمد	درآمد زمانی ثبت می شود که شرایط شناسایی آن فراهم شده باشد.	ثبت درآمد پس از تحویل کالا یا ارائه خدمت
اصل تطابق	هزینه های مربوط به درآمد در دوره مناسب ثبت می شوند.	ثبت بهای کالای فروخته شده در دوره فروش
اصل افشای کامل	اطلاعات مالی مهم باید در اختیار استفاده کنندگان قرار بگیرد.	اعلام یک بدهی یا دعوای حقوقی مهم

نکته : این چهار مورد یک دسته بندی رایج آموزشی هستند. تمام قواعد حسابداری فقط به این چهار اصل محدود نمی شوند.

اصل بهای تمام شده

اصل بهای تمام شده می گوید یک دارایی در زمان خرید، بر اساس هزینه های لازم برای تهیه و آماده کردن آن ثبت می شود.

فرض کنید یک شرکت دستگاهی را با شرایط زیر خریداری کرده است:

• قیمت دستگاه: ۵۰۰ میلیون تومان
• هزینه حمل: ۱۵ میلیون تومان
• هزینه نصب: ۲۵ میلیون تومان

اگر حمل و نصب برای آماده کردن دستگاه ضروری باشند، بهای اولیه دستگاه ۵۴۰ میلیون تومان خواهد بود:

۵۰۰ + ۱۵ + ۲۵ = ۵۴۰ میلیون تومان

البته تمام هزینه های مربوط به دستگاه وارد بهای آن نمی شوند. برای مثال، هزینه آموزش کارکنان معمولاً ماهیت متفاوتی دارد و ممکن است به عنوان هزینه همان دوره ثبت شود.

اصل بهای تمام شده نیز به این معنا نیست که مبلغ دارایی برای همیشه ثابت می ماند. استهلاک، کاهش ارزش و تجدید ارزیابی ممکن است مبلغ دفتری دارایی را تغییر دهند.

اصل تطابق هزینه با درآمد

بر اساس اصل تطابق، هزینه های مربوط به یک درآمد باید در دوره مناسب ثبت شوند.

فرض کنید فروشگاهی کالایی را به مبلغ ۲۰۰ میلیون تومان فروخته است. قیمت خرید آن کالا برای فروشگاه ۱۴۰ میلیون تومان بوده است.

در این حالت، فروش و هزینه مربوط به آن باید در دوره مناسب ثبت شوند:

• درآمد فروش: ۲۰۰ میلیون تومان
• بهای کالای فروخته شده: ۱۴۰ میلیون تومان
• سود ناخالص: ۶۰ میلیون تومان

اگر فروش در یک دوره و هزینه آن در دوره دیگری ثبت شود، سود فروشگاه به درستی محاسبه نخواهد شد.

استهلاک در حسابداری نیز مثال دیگری برای این موضوع است. اگر یک دستگاه چند سال برای شرکت کار کند، معمولاً تمام بهای آن در همان سال خرید به هزینه تبدیل نمی شود. هزینه دستگاه در طول دوره استفاده از آن تقسیم می شود.

اصل شناسایی درآمد

اصل شناسایی درآمد مشخص می کند یک مبلغ چه زمانی باید به عنوان درآمد ثبت شود.

دریافت پول همیشه به معنای ایجاد درآمد نیست. همچنین ممکن است درآمد ثبت شود، اما پول آن هنوز دریافت نشده باشد.

فرض کنید یک شرکت برای ارائه خدمات شش ماهه، ۱۲۰ میلیون تومان از مشتری دریافت می کند. شرکت نمی تواند بدون توجه به شرایط قرارداد، تمام مبلغ را درآمد ماه اول بداند. درآمد باید متناسب با خدمات ارائه شده و شرایط شناسایی آن ثبت شود.

در مثالی دیگر، یک فروشگاه کالایی را نسیه به مشتری تحویل می دهد. مشتری قرار است ماه آینده پول را پرداخت کند. اگر شرایط لازم فراهم باشد، فروش هنگام تحویل کالا ثبت می شود؛ حتی اگر پول آن هنوز دریافت نشده باشد.

بنابراین دریافت وجه و شناسایی درآمد دو موضوع متفاوت هستند.

اصل افشای کامل

اصل افشای کامل می گوید اطلاعات مالی مهم باید در اختیار استفاده کنندگان صورت های مالی قرار بگیرند.

برای مثال، فرض کنید یک شرکت با شکایت حقوقی مهمی روبه رو است. اگر نتیجه این شکایت بتواند هزینه زیادی به شرکت تحمیل کند، اطلاع از آن برای سرمایه گذاران و مدیران مهم است. بنابراین ممکن است لازم باشد اطلاعات مربوط به شکایت در گزارش های مالی ارائه شود.

اطلاعات ممکن است در قسمت های مختلفی قرار بگیرند:

• صورت های مالی
• یادداشت های توضیحی
• توضیح روش های حسابداری
• اطلاعات مربوط به بدهی ها و تعهدات مهم

افشای کامل به معنای ارائه تمام جزئیات نیست. فقط اطلاعاتی باید ارائه شوند که نبود آن ها بتواند تصمیم کاربران را تغییر دهد.

تفاوت اصول، مفروضات و استانداردهای حسابداری

اصول، مفروضات و استانداردهای حسابداری به یکدیگر مربوط اند، اما معنای یکسانی ندارند.

اصول حسابداری مسیر کلی را نشان می دهند. مفروضات، پایه های سیستم حسابداری هستند. استانداردها نیز مشخص می کنند هر موضوع در عمل چگونه ثبت و گزارش شود.

برای مثال، بهای تمام شده یک مفهوم کلی است. اما اینکه چه هزینه هایی وارد بهای یک دستگاه شوند، چگونه برای آن استهلاک محاسبه شود و چه اطلاعاتی درباره آن ارائه شود، به استاندارد مربوط بستگی دارد.

مفهوم

تعریف ساده

نمونه

اصول حسابداری	راهنمای کلی برای ثبت و گزارش اطلاعات مالی	بهای تمام شده و شناسایی درآمد
مفروضات حسابداری	پیش فرض های پایه ای حسابداری	تفکیک شخصیت و تداوم فعالیت
استاندارد های حسابداری	دستورالعمل های دقیق برای موضوعات مختلف	استاندارد موجودی کالا یا دارایی ثابت

کاربرد اصول حسابداری با یک مثال عملی

فرض کنید یک شرکت دستگاهی را به مبلغ ۵۰۰ میلیون تومان می خرد. هزینه حمل و نصب دستگاه نیز ۴۰ میلیون تومان است.

کاربرد اصول حسابداری در این معامله به شکل زیر است:

اصل بهای تمام شده:

در صورت داشتن شرایط لازم، قیمت خرید و هزینه های ضروری حمل و نصب در بهای اولیه دستگاه قرار می گیرند. در نتیجه، دستگاه با مبلغ ۵۴۰ میلیون تومان ثبت می شود.

اصل شناسایی درآمد:

خرید دستگاه به تنهایی برای شرکت درآمد ایجاد نمی کند. درآمد زمانی ثبت می شود که شرکت کالا یا خدمت خود را به مشتری ارائه کند و شرایط شناسایی درآمد فراهم باشد.

اصل تطابق:

دستگاه برای چند سال در شرکت استفاده می شود. بنابراین معمولاً تمام مبلغ آن در همان سال خرید به هزینه تبدیل نمی شود. بخشی از مبلغ دستگاه در هر دوره به عنوان هزینه استهلاک ثبت خواهد شد.

اصل افشای کامل:

اگر اطلاعات مهمی درباره دستگاه وجود داشته باشد، باید در گزارش های مالی ارائه شود. روش محاسبه استهلاک و عمر مفید دستگاه می توانند نمونه هایی از این اطلاعات باشند.

این مثال نشان می دهد ممکن است چند اصل حسابداری هم زمان در یک معامله کاربرد داشته باشند.

چرا اصول حسابداری اهمیت دارند؟

اجرای صحیح اصول حسابداری منجر به ارائه اطلاعات مالی دقیق، استاندارد و قابل‌ اتکا می‌ شود. این اصول به استفاده‌ کنندگان صورت‌ های مالی، مانند مدیران، بانک‌ ها، سرمایه‌ گذاران و حسابرسان کمک می‌ کنند تا بتوانند تصمیمات آگاهانه‌ تری بگیرند. علاوه بر این، پایبندی به اصول حسابداری پایه‌ ای برای شفافیت مالی و اعتماد عمومی به سازمان‌ هاست.

جمع بندی

اصول حسابداری به حسابداران کمک می کنند معاملات مالی را منظم و درست ثبت کنند. بهای تمام شده، شناسایی درآمد، تطابق هزینه با درآمد و افشای کامل، چهار اصل رایج در آموزش مقدماتی حسابداری هستند.

این چهار مورد، تنها مفاهیم حسابداری نیستند. تعداد اصول در منابع مختلف یکسان نیست؛ زیرا بعضی منابع، مفروضات و سایر مفاهیم حسابداری را نیز در فهرست اصول قرار می دهند.

اصول حسابداری مسیر کلی را نشان می دهند، اما برای ثبت دقیق هر معامله باید استاندارد حسابداری مربوط نیز در نظر گرفته شود.

سؤالات متداول