حسابداری تعهدی چیست؟
در حسابداری تعهدی، اثر معاملات در دوره‌ای ثبت می‌شود که شرایط شناسایی آن‌ها برقرار است، حتی اگر وجه نقد در دوره‌ای دیگر دریافت یا پرداخت شود. برای نمونه، فروش نسیه می‌تواند درآمد این ماه باشد، در حالی که پول آن ماه بعد وصول می‌شود.
تفاوت حسابداری تعهدی و نقدی
در مبنای نقدی، دریافت یا پرداخت وجه زمان ثبت را تعیین می‌کند. در مبنای تعهدی، زمان انجام معامله و شرایط شناسایی اهمیت دارد. به همین دلیل، سود گزارش‌شده لزوماً برابر با افزایش وجه نقد نیست. برای ارزیابی توان پرداخت، صورت جریان‌های نقدی را هم در کنار صورت سود و زیان بررسی کنید.
مثال ثبت فروش نسیه و وصول طلب
فرض کنید شرکت در اسفند خدمتی به مبلغ ۱۰ میلیون تومان به مشتری ارائه می‌کند. خدمت کامل شده، حق دریافت وجه قطعی است و مشتری در فروردین پرداخت می‌کند. در این مثال ساده، مالیات و سایر اقلام در نظر گرفته نشده‌اند.
- اسفند، هنگام شناسایی درآمد: حساب‌های دریافتنی ۱۰ میلیون تومان بدهکار و درآمد خدمات ۱۰ میلیون تومان بستانکار می‌شود.
- فروردین، هنگام وصول: بانک ۱۰ میلیون تومان بدهکار و حساب‌های دریافتنی ۱۰ میلیون تومان بستانکار می‌شود. وصول طلب، درآمد جدیدی ایجاد نمی‌کند.
در فروش کالا نیز زمان شناسایی درآمد به انتقال کنترل کالا و شرایط قرارداد بستگی دارد. ثبت بهای تمام‌شده و کاهش موجودی از ثبت مبلغ فروش جداست. راهنمای IFRS 15 درباره شناسایی درآمد
هزینه پرداخت‌نشده و پیش‌پرداخت چگونه ثبت می‌شوند؟
اگر کارکنان در اسفند کار کرده‌اند و حقوق در فروردین پرداخت می‌شود، در اسفند هزینه حقوق و بدهی حقوق ثبت می‌شود. در مقابل، اگر حق بیمه برای پوشش ماه‌های آینده پیشاپیش پرداخت شود، بخش مربوط به پوشش آینده ابتدا پیش‌پرداخت است و به‌تدریج با استفاده از پوشش به هزینه تبدیل می‌شود. همین تفکیک برای ثبت هزینه‌ها در دوره درست اهمیت دارد.
اثر تغییر نرخ ارز بر مطالبات و بدهی‌های ارزی
طبق IAS 21، معامله ارزی در ثبت اولیه با نرخ نقدی تاریخ معامله به واحد پول عملیاتی تبدیل می‌شود. مطالبات و بدهی‌هایی که با مبلغ ثابت یا قابل تعیین ارز تسویه می‌شوند، اقلام پولی‌اند و مانده تسویه‌نشده آن‌ها در پایان دوره با نرخ پایانی تسعیر می‌شود. تفاوت تسعیر یا تسویه معمولاً در سود و زیان شناسایی می‌شود و استاندارد برای موارد خاص استثنا دارد.
فرض کنید بدهی به فروشنده ۱٬۰۰۰ واحد ارز است و نرخ فرضی هر واحد از ۵۰٬۰۰۰ تومان در تاریخ معامله به ۵۲٬۰۰۰ تومان در پایان دوره می‌رسد. مانده بدهی از ۵۰ به ۵۲ میلیون تومان افزایش می‌یابد. در این مثال، ۲ میلیون تومان زیان تسعیر بدهکار و همان مبلغ به حساب پرداختنی بستانکار می‌شود. اگر نرخ در تاریخ پرداخت دوباره تغییر کند، اختلاف تازه نسبت به مبلغ دفتری هنگام تسویه ثبت می‌شود. استاندارد IAS 21
بدهی ثبت‌شده و تعهد آینده چه فرقی دارند؟
دریافت کالا یا خدمت پیش از پرداخت می‌تواند بدهی فعلی ایجاد کند. برنامه خرید ماه بعد یا پیش‌بینی یک هزینه، به‌خودی‌خود بدهی قابل ثبت نیست. برای هر مورد، رویداد گذشته، تعهد فعلی و شرایط شناسایی را بر اساس چارچوب گزارشگری مربوط بررسی کنید.
کنترل‌های پایان دوره
- تاریخ تحویل کالا یا انجام خدمت را با اسناد فروش و خرید تطبیق دهید.
- مانده‌های دریافتنی و پرداختنی، هزینه‌های پرداخت‌نشده و پیش‌پرداخت‌ها را مرور کنید.
- مانده ارزی، نرخ ثبت اولیه و نرخ پایان دوره را مستند کنید و ثبت تسعیر را با مانده دفتر تطبیق دهید.
مبنای تعهدی نشان می‌دهد درآمد، هزینه، طلب یا بدهی به کدام دوره تعلق دارد. بررسی جداگانهٔ وصول‌ها و پرداخت‌ها هم نشان می‌دهد وجه نقد چه زمانی جابه‌جا شده است.
مطالعه بیشتر
دارایی ثابت مشهود در حسابداری چیست؟ کاربرد، مثال و استهلاک
حسابداری دارایی های ثابت چیست؟ (راهنمای کامل + مثال عملی)