نسبت جاری در حسابداری و نسبت آنی چیست؟ + فرمول و تحلیل

نسبت جاری و نسبت آنی دو نسبت نقدینگی اند؛ یعنی نشان می دهند یک کسب و کار تا چه اندازه می تواند بدهی های کوتاه مدت خود را بپردازد. نسبت جاری همه دارایی های جاری را در نظر می گیرد، اما نسبت آنی فقط بر دارایی هایی تکیه می کند که سریع تر به پول نقد تبدیل می شوند.

اگر فقط فرمول را می خواهید، پاسخ کوتاه این است:

فرمول نسبت جاری: دارایی های جاری تقسیم بر بدهی های جاری

فرمول نسبت آنی: حاصل کسر موجودی کالا و پیش پرداخت ها از دارایی های جاری، تقسیم بر بدهی های جاری

در ادامه توضیح می دهیم هر عدد چه معنایی دارد، چه اقلامی باید در محاسبه قرار بگیرند و چرا نمی توان برای همه شرکت ها یک عدد ثابت را خوب یا بد دانست.

تفاوت نسبت جاری و نسبت آنی در یک نگاه

موضوع

نسبت جاری

نسبت آنی

هدف	سنجش توان کلی پرداخت بدهی های جاری	سنجش توان پرداخت بدون اتکا به فروش موجودی
صورت فرمول	دارایی جاری تقسیم بر بدهی جاری	دارایی آنی تقسیم بر بدهی جاری
موجودی کالا	محاسبه می شود	حذف می شود
پیش پرداخت ها	محاسبه می شود	معمولاً حذف می شوند
نوع ارزیابی	گسترده تر	محافظه کارانه تر

نسبت جاری در حسابداری چیست؟

نسبت جاری نشان می دهد به ازای هر یک تومان بدهی جاری، چند تومان دارایی جاری وجود دارد. برای مثال، نسبت جاری ۱٫۵ یعنی شرکت در تاریخ گزارش به ازای هر یک تومان بدهی جاری، ۱٫۵ تومان دارایی جاری دارد.

این نسبت یک تصویر کلی از نقدینگی کوتاه مدت می دهد؛ اما تضمین نمی کند همه دارایی های جاری به موقع یا به مبلغ ثبت شده به پول نقد تبدیل شوند.

دارایی جاری و بدهی جاری شامل چه مواردی هستند؟

برای محاسبه درست باید ارقام را از صورت وضعیت مالی یا ترازنامه همان تاریخ بردارید. طبقه بندی دقیق هر قلم به ماهیت فعالیت و استانداردهای گزارشگری وابسته است، اما نمونه های رایج عبارت اند از:

بدهی های جاری

دارایی های جاری

حساب ها و اسناد پرداختنی تجاری	وجه نقد و موجودی بانک
تسهیلات و بدهی های مالی کوتاه مدت	سرمایه گذاری های کوتاه مدت
مالیات، حقوق و هزینه های پرداختنی	حساب ها و اسناد دریافتنی
بخش جاری بدهی های بلندمدت	موجودی مواد و کالا
سایر تعهداتی که در چرخه عملیات یا دوره کوتاه مدت تسویه می شوند	پیش پرداخت ها و سایر دارایی های جاری

فرمول نسبت جاری در حسابداری

برای محاسبه نسبت جاری در حسابداری، فرمول زیر به کار می‌رود:

واحد این نسبت «مرتبه» است، نه درصد. اگر دارایی جاری ۵۰۰ میلیون تومان و بدهی جاری ۲۵۰ میلیون تومان باشد:

نسبت جاری = ۵۰۰ تقسیم بر ۲۵۰ = ۲

یعنی مبلغ دفتری دارایی های جاری دو برابر بدهی های جاری است.

نسبت آنی چیست؟

نسبت آنی که با نام های نسبت سریع و Acid-test ratio نیز شناخته می شود، آزمون سخت گیرانه تری برای نقدینگی است. در این نسبت :

• موجودی کالا حذف می شود؛ چون فروش آن ممکن است زمان بر باشد یا با تخفیف انجام شود.
• پیش پرداخت ها نیز معمولاً حذف می شوند، زیرا برای پرداخت بدهی قابل استفاده نیستند.

دارایی های سریع معمولاً شامل وجه نقد، معادل وجه نقد، سرمایه گذاری کوتاه مدت قابل معامله و مطالبات قابل وصول است. کیفیت مطالبات مهم است؛ طلبی که احتمال وصول آن پایین باشد، نقدینگی واقعی ایجاد نمی کند.

فرمول نسبت آنی در حسابداری

فرمول نسبت آنی در حسابداری به طور کلی به شرح زیر است:

فرمول دوم : وجه نقد و معادل آن + سرمایه گذاری های کوتاه مدت نقدشونده + مطالبات قابل وصول، تقسیم بر بدهی های جاری

برای مثال : اگر یک شرکت دارای ۴۰۰ میلیون تومان دارایی جاری، ۱۰۰ میلیون تومان موجودی کالا و ۲۰۰ میلیون تومان بدهی جاری باشد، نسبت آنی آن برابر با ۱.۵ خواهد بود. این نسبت نشان می‌دهد که شرکت به ازای هر یک تومان بدهی، ۱.۵ تومان دارایی‌های سریع‌ النقد دارد که می‌ تواند به سرعت برای پرداخت تعهدات استفاده شود.

دو روش زمانی به نتیجه نزدیک می رسند که اقلام ترازنامه درست طبقه بندی شده باشند و سایر دارایی های جاریِ غیرسریع نیز از صورت کسر شوند.

مثال محاسبه نسبت جاری و آنی

فرض کنید اطلاعات پایان سال یک شرکت به شکل زیر است:

قلم	مبلغ به میلیون تومان

وجه نقد و بانک	100
حساب های دریافتنی قابل وصول	150
سرمایه گذاری کوتاه مدت	50
موجودی کالا	180
پیش پرداخت ها	20
جمع دارایی های جاری	500
جمع بدهی های جاری	250

محاسبه نسبت جاری:

• نسبت جاری = ۵۰۰ تقسیم بر ۲۵۰ = ۲

محاسبه نسبت آنی:

• نسبت آنی = (۵۰۰ _ ۱۸۰ _ ۲۰) تقسیم بر ۲۵۰ = ۱٫۲

نسبت جاری بهتر است یا نسبت آنی؟

هیچ کدام به تنهایی بهتر نیست. این دو نسبت دو سؤال متفاوت را پاسخ می دهند:

• نسبت جاری: آیا کل دارایی های جاری می تواند بدهی های جاری را پوشش دهد؟
• نسبت آنی: آیا بدون فروش موجودی و استفاده از پیش پرداخت ها می توان بدهی های جاری را پوشش داد؟

برای تحلیل درست، هر دو نسبت را در چند دوره متوالی و در مقایسه با شرکت های هم صنعت بررسی کنید.

محدودیت های نسبت جاری و آنی

• هر دو نسبت براساس اطلاعات یک تاریخ مشخص محاسبه می شوند و جریان نقد روزهای بعد را نشان نمی دهند.
• ارزش دفتری موجودی یا مطالبات ممکن است با مبلغ قابل تبدیل به نقد تفاوت داشته باشد.
• فعالیت فصلی می تواند نسبت پایان دوره را بهتر یا بدتر از وضعیت معمول نشان دهد.
• تسویه موقت بدهی یا افزایش کوتاه مدت وجه نقد نزدیک تاریخ گزارش می تواند ظاهر نسبت را تغییر دهد.

برای پیدا کردن ارقام این محاسبات، با ساختار «ترازنامه حسابداری» آشنا شوید.

چطور نسبت نقدینگی کسب و کار را بهتر کنیم؟

1️⃣مطالبات سررسیدشده را پیگیری و شرایط فروش اعتباری را بازبینی کنید.

2️⃣ موجودی راکد و کم گردش را شناسایی کنید.

3️⃣ سررسید دریافت ها و پرداخت ها را در گزارش جریان نقد کنار هم قرار دهید.

4️⃣ در صورت امکان، زمان بندی بدهی کوتاه مدت را با چرخه وصول وجه هماهنگ کنید.

5️⃣ نسبت ها را ماهانه یا فصلی محاسبه و با دوره مشابه مقایسه کنید.

ثبت منظم دریافت، پرداخت، موجودی و مطالبات، پیش نیاز محاسبه قابل اتکاست. برای بررسی امکانات گزارش گیری می توانید «نرم افزار حسابداری معین» را ببینید.

جمع بندی

نسبت جاری از تقسیم دارایی جاری بر بدهی جاری به دست می آید. نسبت آنی موجودی کالا، پیش پرداخت ها و سایر اقلام غیرسریع را کنار می گذارد و نگاه محافظه کارانه تری به نقدینگی دارد. برای تصمیم گیری، عدد یک دوره کافی نیست؛ کیفیت دارایی ها، زمان سررسید بدهی ها، روند چند دوره و شرایط صنعت را نیز بررسی کنید.

سؤالات متداول

منابع بررسی

استاندارد IAS 1؛ معیار طبقه بندی دارایی ها و بدهی های جاری

مقایسه نسبت جاری و نسبت آنی و فرمول ها

سازمان حسابرسی جمهوری اسلامی ایران